چكیده
ما هم اكنون در عصری قرار داریم كه مهمترین ویژگی آن عدم اطمینان، پیچیدگی، جهانی سازی و تغییرات فزاینده تكنولوژیكی است. موفقیت سازمانی بااین شرایط، مستلزم تغییردرفعالیت های سازمانی و بویژه رهبری و اداره سازمانهای هزاره سوم است.
در بستر تئوری آشوب، پویایی های غیرخطی، مكانیك كوانتوم و دیگر فرایندهای پیچیده رهبران عصر حاضر، نیازمند سه نقش خلاق رهبری یعنی هنرمند اجتماعی، نوآوری فرهنگی و بینش معنوی هستند كه مستلزم الگوهای: تفكر جدید، سعه صدر و 11 حوزه در برگیرنده ارزشها، دیدگاهها و شایستگی های رهبری برای هدایت سازمانها و شكوفایی استعدادهای بالقوه كاركنان است.

مقدمه
اكنون كه چندین سال از ورود به سده 21 را پشت سر می گذاریم، تحولات جهانی، تكثر فزاینده تكنولوژی، جهانی سازی ،رقابت فزاینده بر سر منابع و بازار، رسوایی های تجاری، تنوع دربازار نیروی كار، فاصله فراوان و گسترده بین مناطق توسعه یافته و در حال توسعه، ذهن ما را با این پرسش روبه‌رو می سازد كه جامعه جهانی و تجاری جدید، با جامعه قبلی چه تفاوتهایی دارد؟
جهان جدید جهانی پیچیده ، پویا ،شتابان با رشد فزاینده دانش است. بازارها،محصولات و سازمانها همگی جهانی متعدد و چند فرهنگی شده اند. جهان آشوب، عدم اطمینان، غیر خطی جایگزین جهان ثابت مطمئن و خطی شده است.
ما هم اكنون وابستگی فزاینده بین افراد، سازمانها ،جوامع و ملتها را تجربه می كنیم. موفقیت با این شرایط و موقعیت، مستلزم تغییر در فعالیتها و وظایف سازمانی و چگونگی اداره و رهبری سازمانها است.

1. تغییر الگوی رهبری
1-1.پویایی سیال و ارگانیك
سازمانها نیز مانند سیستم های پویا و ارگانیك باید بیاموزند كه ساختار، فرایندها و روابط شان را در پاسخ به محیط پویای بیرونی به گونه سریع و یكنواخت دوباره سازماندهی كنند.


1-2. پیچیدگی وآشوب
یادگیری و مدیریت پیچیدگی و آشوب وجه تمایز رهبران جدید و رهبران پیشین است. رهبران معاصر باید به كمك تئوری آشوب و پیچیدگی ، بینش وبصیرت نسبت به ماهیت و هدفهای سازمانها را به عنوان سیستم‌های انطباقی پیچیده بدست آورند.


1-3. كلیت، پیوستگی و انسجام
تئوری كوانتوم در مورد رفتار غیر قابل پیش بینی و تصادفی ذرات اتمی منجر به پیشرفتهای تكنو لوژیكی، نظیر: كامپیوتر، اینترنت و جراحی لیزری شده است.
پژوهشهای اخیر در روان‌شناسی، زیست شناسی و نوروسایكولوژی بیانگر آن است كه انسان ها موجودات كوانتومی‌اند.
كاربرد تئوری كوانتوم و كل نگری در رهبری، این است كه بهره‌برداری كامل از پتانسیل های افراد نیازمند قدرشناسی درگیر كردن و تركیب جسم و ذهن و روح از راه ارتباط بین جنبه های تحلیلی و هنری كاركنان برای افزایش خلاقیت شان است.


1-4.انطباق پذیری، انعطاف و چابكی
ماهیت پویای پیچیده، غیر قابل اطمینان، شبكه ای، مبتنی بر اقتصاد دانش محور و نیاز به شناخت سریع مسائل و مشكلات و حركت به سمت فرصت های جدید در یك محیط پویا و پیچیده نیازمند سبك رهبری انعطاف پذیر و انطباقی است.
همچنین نیازمند به چابكی فردی و سازمانی و مشاركت بیش از پیش احساس می شود.


1-5. بینش وبصیرت و آینده نگری
خلاقیت، بصیرت، بینش و توانایی ارتباط برقرار كردن بین ایده ها، برای ایجاد ارتباط بین بخشهای اقتصادی؛ دیجیتالی و اجتماعی وبرای حل مسائل زیست محیطی و دیگر مسائل جهانی ضروری است. سازمانها و صنایعی كه دارای این قابلیت ها هستند، توانایی شناسایی و كشف این مسائل و مشكلات را دارند.
بنابراین، هدایت و رهبری سازمانهای معاصر، نیازمند تغییر الگوی رهبری و حركت از الگوی قدیمی به سمت الگوی پویای جدید و منطق با ویژگی‌های عصر حاضراند.

2. نقش های جدید رهبری
سازمانهای موفق و شكوفا در سده حاضر سازمانهایی هستند كه توانایی انطباق،با ویژگیهای عصر حاضر را داشته باشند. مهمترین منابع مزیت رقابتی برای سازمانها در عصر حاضر، عبارتند از: مسئولیت پذیری اجتماعی و اخلاقی، مشاركت، روابط، خلاقیت و نوآوری، انعطاف پذیری و انطباق،تفكر سیستمی و مدیریت پیچیدگی وآشوب است رهبران برای هدایت اثر بخش سازمانهایشان در یادگیری و به كارگیری این توانایی ها نیازمند سه نقش خلاق در الگوی جدید رهبری هستند كه عبارتند از:
1. هنرمندی اجتماعی؛
2. بینش و بصیرت معنوی؛
3. نوآوری فرهنگی.


2-1.هنرمندی اجتماعی
هنرمندان اجتماعی به افرادی گفته می شود كه دارای مهارت مشاوره، رهبری و هدایت پارادایم ها، ارزش ها وقوانین در حال تغییر و سازماندهی جوامع و سازمانهایشان باشند.


هنرمندان اجتماعی در شبكه های مشاركتی برای خلق نوآوری اجتماعی فعالیت می كنند. آنان سازمان و فرهنگ سازمانی را از پدر سالاری و تسلط و نفوذ به سمت مشاركت و تیم های خود گردان می برند.


2-2. بینش و بصیرت معنوی
افراد با بینش و بصیرت معنوی كسانی هستند كه جهان پیرامون انسانها و نقشهای آنان را به درستی تفسیر می كنند ومعنا،هدفمندی الهام و بینش تازه ای در مورد انسان فراهم می سازند. آنان ابعاد جدید آینده وآگاهی اجتماعی را كشف كرده، پیشگام شیوه های تفكر جدید پویا و انعطاف پذیر در مورد مسائل و مشكلات جهانی هستند و جستجو برای تمامیت ،وحدت كمال، عشق، صلح، صفا و پیشرفت را تضمین و طراحی می كنند.


2-3. نوآوری فرهنگی
نوآوران فرهنگی افرادی هستند كه پیشگام و پشتیبان ایده‌ها،ارزشها،مصنوعات وسبكهای زندگی جدید در جامعه و دنیای كاری هستندو استعدادها و توانایی های افراد را برای ایجاد تغییرات كشف می كنند و شناسایی و پرورش می دهند.
آنان حس مشاركت و چالاكی مدنی را در زندگی افرادی كه جوامع و سازمان‌هایشان در حال گذر هستند و خود‌شان را در چالش بین سنت و مدرنیته درگیر كرده اند، زنده می سازند.


بعضی از رهبران استثنایی در گذشته، ممكن است یك یا چند مورد از این قابلیت‌ها را داشته اند اما به هر حال رهبران جهان در حال تغییر معاصر، به این قابلیت‌ها و توانایی ها، به عنوان بخشی از وظایف شغلی برای موفقیت در عصر حاضر نیاز دارند.
این سه نقش خلاق رهبری، تغییر الگو، در ارزش ها و اعمال رهبری را در بر می گیرد و مستلزم تغییرات شدید در دهنیت و الگوی تفكر رهبری و سعه صدر به عنوان هسته تواناییهای رهبر و نیز تركیب ذهن و روح می باشند.
ذهنیت و الگوی تفكر به قدرت عقلانی و شهودی، الگوهای تفكر اثر بخش، مهارتهای عقلانی، ادراك چشم اندازها و نگرش هایی اشاره دارد كه یك رهبر را قادر می سازد دامنه و ماهیت پیچیدگی های عصر حاضر را شناسایی كرده، با آنان مقابله كند
سعه صدراشاره دارد به قدرت عاطفی و احساسی كه یك رهبر را قادر می سازد آنچه را كه آرزو می كند و به دنبال دستیابی به آن است و به جهت و درستی آن اعتماد دارد را باوجود موانع و مشكلات به گونه جدی و مستحكم دنبال كند.
مفاهیم زیر یازده حیطه ای هستند كه ذهنیت و الگوی تفكرو رهبران در سده 21 را تعریف می كنند.
هریك از آنها با مثالهای روشن و واضح تعریف شده‌اند اما جامع نیستند.

1. خلاقیت و شهود
استفاده از توانایی های خلاق و شهودی، درك شهودی، تأكید بر خلاقیت و تحول، به كارگیری تنش خلاق برای ایجاد تغییر ایده های جدید، شناسایی روشهای جدید برای حل مشكلات و تشخیص نیاز به تغییر.


2. شور وشوق و الهام
احساس سر زندگی، شادابی، شوروهیجان، امید به آینده، داشتن تصوری روشن از آینده،به كارگیری قلب و روح و روان در محیط كار، الهام بخشی، توانمند سازی و شناسایی استعدادها و شكوفایی آنان.


3. معناو تفكر و تعمق
كشف معنا و هدفمندی، داشتن هدفهای آرمانی و ایده آل، در گیرشدن تفكر، تعمق و خودشناسی، استفاده از فضاهای فكری هنری و عقلانی و تعمق و تفكر از راه موسیقی و هنر، رشد همدلی ،روحیه شناخت الگو و سرمشق و پیچیدگی ذهنی قوی برای خلق ومعنای هدف در دیگران، فراخواندن دیگران به خدمت،ارتباط برقراركردن بین واقعیتهای بیرونی و درونی در نظر گرفتن اشتباهها به عنوان فرصتهایی برای یاد گیری.


4. بینش و بصیرت
داشتن بینش و بصیرت روشن از آینده ای كه می خواهد به تحقق بپیوندد، چشم انداز دراز مدت شناسایی روندها وظهور الگوهای جدید، نگاه به افقها و كرانها.
حفظ بینش و بصیرت مشترك و ارزشهای بنیادی پیرامون و اعتماد به آنان.
كمك به افراد و سازمانها در شناسایی و كشف بینش و بصیرت، تسهیل خود سازماندهی، خود تنظیمی و تفكر سیستمی.


5. شهامت، شجاعت ومسئولیت پذیری
ریسك پذیری، از عهده مشكلات بر آمدن بنیانگذاری تغییر و نوآوری،قبول مسئولیت كامل برای تصمیمات و اقدامهای فردی.
رعایت انصاف و عدالت در برخورد با دیگران،تحول خود، گروه و سازمان.


6. صداقت و درستی و اعتبار
مقاومت و عزم راسخ در برابر آنچه درست است در اوج صداقت، عمل كردن به گفته ها، صداقت و درستی در برخورد با دیگران، احترام متقابل، ثابت قدم و بی ریا گوش سپردن به مسائل و مشكلات دیگران، تفكر اندیشمندانه.


7.انعطاف پذیری و پذیرفتن انتقاد
رشد و پرورش تفكر آزاد، پذیرفتن ایده‌های گوناگون، هوش فرهنگی و توانایی كار با افراد با ایده ها و فرهنگ‌های گوناگون، تسهیل انعطاف در فرایندهای گروهی و ساختار ناظر و مباشر فرایند تغییر.


8. خود هشیاری
شناخت خود، اخلاقیات و ارزشها، رشد تفكر و خود آگاهی، پرورش نشاط و سرزندگی، مسئولیت پذیری اجتماعی در قبال جامعه،اجتماع و محیط، ارتقاء و تسهیل تعمق و ژرف اندیشی در خود و دیگران، خلق فضایی ایمن و آرام به منظور تفكر و تعمق در معنا و هدف.
9. نظارت، توجه و مراقبه
همدلی و درك دیگران از راه توجه به عواطف و احساساتشان، تقویت اعتماد در روابط بین افراد توانمندی سازی، تفویض اختیار، در خدمت دیگران بودن.
توجه به سعادت و بهروزی و رفاه افراد، خلق محیطی برای رشد وشكوفایی افراد به همراه اعتمادو ارتباط كاری متقابل و راهنمایی و رهبری و هدایت فعالیت‌های افراد.


10. رشد و پیشرفت
تقویت و حفظ رشد و عزت نفس و پیشرفت فردی.
تعهد عمیق نسبت به رشد معنوی، حرفه‌ای و فردی افراد در درون سازمان.
كشف هدایت و پرورش استعدادهای بالقوه افراد، خلق و ایجاد جوامع یادگیری انتظار بهترین ها و ایده آل از افراد، فراهم آوردن فرصت هایی برای افراد بمنظور جشن گرفتن موفقیت ها و تجربه موفقیت و پیشرفت فردی.


11. هماهنگی و توازن
برقراری تعادل و توازن بین ابعاد جسمانی، معنوی و عاطفی و احساس افراد در زندگی فردی، حمایت از فعالیت های بین گروهی و درون گروهی، حفظ و پرورش صلح و صفا وآرامش در بین افراد، ایجاد ارتباط، همكاری و مشاركت بین افراد و برداشتن مرزها و موانع حمایت از فعالیت های صلح جهانی، نگاه سیستمی به مسائل و رشد تفكر سیستمی، جامعیت و كل نگری به عنوان مبنای عمل رهبرانی كه دارای مهارت‌های عاطفی و عقلانی هستند می توانند روح سازمانی را بیدار سازند. آنان كاتالیزور رشد فردی اند و به افراد كمك می كنند تا پتانسیل های نا محدود خود را در تحول فردی سازمانی و جهانی شكوفا سازند. همچنین آنان می توانند بسیاری از ذی نفعان را در راه حل پردازی و حل مسائل و مشكلات پیچیده جهانی درگیر سازند.
چالشهای جهانی معاصر و تغییرات سازمانی بیانگر آن هستند كه آنچه را كه در گذشته ما معتقد بودیم نقطه قوت ما است یعنی: مدیریت و مسئولیت پذیری برای حركت و تغییر به سمت جلو، دیگر كافی به نظر نمی‌رسد. ما در نقش مدیر بیش از پیش گرفتار و در گیر منافع كوتاه مدت موفقیت‌ها و پیشرفت های مادی، كارایی، تقسیم كارو تخصص بوده‌ایم. سازمان هایمان را بر مبنای سلسله مراتب و ساختارهای خطی تنظیم كرده‌ایم.


با استفاده از الگوها و مدلهای سازمانی خشك، انعطاف ناپذیر، رسمی، بدون ارتباط متقابل بین اعضا، ساختارها و فرایندهایی را ترسیم كرده‌ایم كه خلاقیت، معنا، هدفمندی و ریسك پذیری را در تیمها و اعضای سازمانی خفه می كند در ارزیابی عملكرد به واسطه تأكید بیش از اندازه بر اعداد، ارقام، آمار و عملكرد مادی از نیاز به مشاركت روحی، الهام، معنا، تحقق كیفی و رفتار‌های جوانمردانه غفلت ورزیده‌ایم در نقش مدیر ارزش ها، رفتارمان را، خانواده‌مان را، معنویت مان را، زندگی مان را از یكدیگر جدا كرده‌ایم.ما جسم را از ذهن مان، ذهن مان را از قلب‌مان و قلب مان را از روحمان جدا كرده ایم.
وهم اكنون از نبود افرادی كه توانمندی اجرای وظایف جدید رهبری را داشته باشند، رنج می بریم.
رهبران سده 21 باید به تمام ابعاد وجودی كاركنان و نیازهای آنان توجه كنند و نه تنها توانایی های شناختی شان را بلكه توانایی های معنوی، جسمی، اجتماعی و عاطفی آنان را مورد توجه و قدردانی قرار دهد تا روح و روان و قلب شان را، همانند فكرشان، در محیط كار یه كار گیرد.

منبع :

Karakas,fahri, (2007),the Twenty-First Century Leader;social Artist,Spiritual Visionary,and CulturalInnovator,Journal of global business
and organizational excellence,volume26,issue3.page 44-50

_رحمان نورعلیزاده
نقل از نشریه تدبیر